Posts Tagged ‘વિકિસ્રોત’

વિકિસ્રોત: પ્રથમ વર્ષગાંઠ

બે દિવસ પહેલા તા.31/03/2013ના રોજ અહીં રૂપાયતન ખાતે અમે બધા વિકિપીડીયન્સ ભેગા થઇ, વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી. કેટલાક મહિના પહેલા ઇમેલ આવ્યો કે આપણા વિકિસ્રોતને આગામી 27મી માર્ચે એક વર્ષ પૂર્ણ થાય છે, અને તેના સંદર્ભે આપણે સૌએ તેનો એક કાર્યક્રમ રાખવો જોઇએ. મને એ દિવસો યાદ આવી ગયો, કે જ્યારે અમે લોકો ગુજરાતી વિકિસ્રોત માટે નવા ડોમેઇનની અરજી કરેલ તથા 27મી માર્ચે તે ડોમેઇન એક્ટીવ કરવામાં આવેલ. ત્યારબાદ ધીરે ધીરે વિકિસ્રોત પર બધા કામ કરવા લાગ્યા. શરૂઆત ગાંધીજીના પુસ્તક “રચનાત્મક કાર્યક્રમ”થી કરી. આ પુસ્તકના સ્કેન કરેલા પાનાઓ બધા સક્રીય સભ્યોને ઇમેઇલ પર મોકલવામાં આવ્યા અને બધાએ પોતપોતાના ભાગમાં આવેલ પાનાઓને યુનિકોડ ફોન્ટમાં ટાઇપ કરી, તેને વિકિસ્રોતમાં અપલોડ કર્યાં. એ રીતે ધીરે ધીરે બીજા ઘણા બધા પુસ્તકો પર કાર્ય કર્યું, અને આખા પુસ્તકો વિકિસ્રોત પર ચડાવવામાં આવ્યા. હાલ ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર 2407 જેટલી કૃતિઓ અપલોડ થઇ ચુકી છે.

તા.31/03/2013ના રોજ બધા સવારના નવ વાગ્યાની આસપાસ આવવા લાગ્યા હતા. સવારના વહેલા ઉઠી, અને હું કાર્યક્રમની તૈયારી કરવા લાગ્યો, આખરે આખા કાર્યક્રમનો યજમાન તો હું જ હતો ને ! સભાખંડમાં બધુ ગોઠવ્યું તથા પ્રોજેક્ટર ચેક કરી લીધું. થોડીવાર થઇ ત્યાં વ્યોમભાઇ આવી ગયા. ત્યારબાદ અશોકભાઇ પણ આવ્યા. ધીરે ધીરે બધા આવવા લાગ્યા. ધવલભાઇ તથા શુશાંતભાઇ આવ્યા બાદ અમે ધવલભાઇનું લેપટોપ પ્રોજેક્ટર સાથે કનેક્ટ કર્યું. પછી મોબાઇલને લેપટોપ સાથે રીમોટ્લી કનેક્ટ કરવા અમે લોકો ઘણા મથ્યા પણ, તેમાં સફળતા મળી નહીં. ટેક્નોલોજીનો પુરેપુરો ઉપયોગ થાય, અને સ્લાઇડ બદલવા માટે કોઇએ લેપટોપ પાસે બેસવું ન પડે, એટલે મારો એવો આગ્રહ હતો કે આપણે લેપટોપને મોબાઇલ સાથે કનેક્ટ કરી લઇએ. પરંતુ તેમાં નિષ્ફળ જતાં, વ્યોમભાઇને લેપટોપનું સંચાલન કરવા બેસવું પડ્યું. બધાને બસેડ્યા, અને કાર્યક્રમની શરૂઆત કરી. રાવલસાહેબે (વાયરલેસ પી.આઇ. તથા પ્રમુખ, જાયન્ટ્સ ગૃપ) આગલી સાંજે પ્રાથર્ના તેઓ પોતે બોલશે તેમ જણાવેલ, એટલે મેં તેમના માટે હાર્મોનિયમ (પેટી) તૈયાર જ રાખી હતી. તેઓએ પ્રાર્થના ગાઇ સંભળાવી. તેઓ ગાવા (સાહિત્ય)ના શોખીન છે. બધાને ભક્તિમય કરી દીધા. અમે સંચાલન વ્યોમભાઇને સોંપેલ. વ્યોમભાઇએ કાર્યક્રમ આગળ ધપાવતા, બધાનું સ્વાગત કર્યું. ત્યારબાદ વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠ હોય, તેની કેક કાપી અને બધાને ખવડાવી. ત્યારબાદ રાવલસાહેબે તેમનું પ્રવચન આપ્યું. અને તેના પછી રૂપાયતનના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી, હેમંતભાઇએ પ્રવચન આપ્યું. તેઓએ અમારા આ કાર્યક્રમને આવકારતા કહ્યું કે રૂપાયતન આવા (સાહિત્યના) કાર્યક્રમને હંમેશા આવકારે છે, અને તેમાં રૂપાયતનનો તન, મન, અને ધનથી સહયોગ રહેશે. તેમણે અમારા જેવા યુવાનોને આવી નવી પ્રવૃતિ કરવા પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેઓએ કહ્યું કે અમે તો પાનખર છીએ, પરંતુ આ નવી પેઢી વસંત છે. તે સાહિત્ય માટે કામ કરે છે, અને ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સાહિત્યની સેવા કરે છે, એ જાણી ખુબ જ આનંદ થાય છે.

This slideshow requires JavaScript.

ત્યારબાદ ધવલભાઇએ તેમનું વિકિસ્રોતના ઇતિહાસ અંગેનું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યુ. જેમાં વિકિસ્રોત જ્યારે અંગ્રેજી વિકિસોર્સમાં હતું, ત્યારથી લઇને તેનું ગુજરાતી ડોમેઇન અસ્તિત્વામાં આવ્યું ત્યારસુધીનો ચિતાર આપતું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યું. ત્યારબાદ શુશાંતભાઇએ વિકિસ્રોત શું છે? તેને કઇ રીતે વાપરવું, તથા સક્રિય સભ્યોનો પરિચય આપતું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યું. ત્યારબાદ લંડન સ્થિત ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીના એક સભ્યનો વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠ નિમિત્તેનો સંદેશ વિડિયો બતાવવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ વિકિસ્રોતના સભ્યોને સર્ટીફીકેટ તથા ટી-શર્ટનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું.

એક નવીન વાત: તે દિવસે અમારા બધાથી અલગ પડે તેવા વિકિસ્રોતના એક સભ્ય; જેને તમે જોતા જ અચરજ થાય કે આ વિકિ સભ્ય હોઇ શક? સફેદ દાઢી, માથે ટોપી, તથા ભગવો વેશ… પહેલી નજરે તો એમ જ લાગ્યું કે આ તો કોઇ સાધુ મહાત્મા ભુલથી અહીં ચડી આવ્યા હશે. પરુંત પુછતાછ કરતાં ખ્યાલ આવે છે કે સાધુ – સ્વામી રાજેશ્વરગીરી છે. જેઓ વિકિના સભ્ય પણ છે. તેઓ વિકિસ્રોતને વાંચે છે, તેનો ઉપયોગ કરે છે, તથા ક્યારેક તેમનું યોગદાન પણ આપે છે. બપોરે જમતી વખતે મેં એ સ્વામીનું ઇન્ટરવ્યૂ લીધુ… તેઓ મોટી પાનેલી ગામે ખોડીયાર આશ્રમમાં રહે છે. તેઓ પોતે મોબાઇલ દ્વારા ઇન્ટરનેટ વાપરે છે. અને મોબાઇલથી જ ફેસબુક, ટ્વીટ્ટર, ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, તથા વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત જેવી વેબસાઇટ સર્ફ કરે છે. મેં તેઓને લેપટોપ લેવા સુચન કર્યું, ત્યારે તેઓએ જવાબ આપ્યો કે અત્યારે મારી પાસે મોબાઇલ છે તે પણ કેટલાકને પસંદ નથી. તેઓ એમ કહે છે કે તમારે (બાવાને) વળી મોબાઇલની શી જરૂર? પણ એક વાત ખરી, કે તેનું યોગદાન નોંધનીય છે.

કાર્યક્રમ પુરો કરી, જમ્યા બાદ બધા થોડીવાર ગુલમહોર નીચે બેઠા બેઠા ડાયરાની જમાવટ કરી. ત્યારબાદ અમે બધા ભવનાથમાં ગયા અને ઠંડુ પી બધા રવાના થયા.

*તાજા કલમ: હમણાં જ થોડીવાર પહેલા હું સિંહો જોઇને આવ્યો છું. એક નહીં, બે નહીં, પુરા 5 સિંહોને શિકાર કરતાં જોયાનો આનંદ હજૂ વિસરાતો નથી. એમ જ થતું હતું કે હજૂ જોતા જ રહીએ.

ગુજરાતી વિકિસ્રોત – gu.wikisource.org

Image

ગુગલમાં કોઇ શબ્દ માટે સર્ચ બટન દબાવો એટલે મોટે ભાગે પહેલી લીંક Wikipediaની જ હોય છે. અને આપણે મોટે ભાગે તેનો જ  સંદર્ભ તરીકે ઉપયોગ કરીએ છીએે. કારણ માત્ર એટલુ જ કે એ ન તો કોઇ એક વ્યક્તિથી લખાયેલું છે, કે તેમાં માત્ર કોઇ એક વ્યક્તિના અભિપ્રયા જ હોય. આથી જ આપણે પહેલા સંદર્ભ તરીકે વિકિપીડિયાની પસંદગી કરીએ છીએ. અંગ્રેજી વિકિપીડિયા ઇન્ટરનેટ પર માહિતી મેળવવા માટેનું મોટામાં મોટું સંદર્ભ ગ્રંથ બની ગયું છે.

ગુજરાતી વિકિપીડિયાની શરૂઆત જૂલાઇ, ૨૦૦૪માં થઇ. ધીરે ધીરે આજે ગુજરતી વિકિપીડિયામાં આપણી પાસે ૨૨૦૩૬ જેટલા લેખો છે. ગુજરાતી વિકિપીડિયા બહુ જ સરસ રીતે ફુલીફાલી રહ્યુ છે. આજ રીતે હવે ગુજરાતી વિકિસ્રોત (વિકિસોર્સ) પણ ઉપબ્ધ થયું છે. પરમ દિવસે તા. ૨૭ માર્ચ, ૨૦૧૨ના રોજ ગુજરાતી વિકિસ્રોતનું ડોમેઇન – http://gu.wikisource.org અસ્તિત્વમાં આવ્યું. આના માટે તા. ૫ માર્ચ, ૨૦૦૯ના રોજ વિકિમીડિયા સમક્ષ નવા ડોમેઇનની અરજી મુકવામાં આવી હતી. આ અગાઉ વિકિસ્રોતની મેઇન વેબસાઇટ પર ગુજરાતી શ્રેણીની અંદર ગુજરાતી વિકિસ્રોતનું અસ્તિત્વ હતું. થોડા સમય પહેલાં ગુજરાતી વિકિસ્રોતની અરજી વિકિમીડિયાની લેંગ્વેજ કમીટી દ્વારા સ્વીકારવમાં આવી. અને ત્યારબાદ ગુજરાતી વિકિસ્રોત માટેનો લોગો ક્યો રાખવો તેની ચર્ચા ગુજરાતી વિકિપીડિયાના ચોતરા પર કરવમાં આવી. જેમાં મેં પણ ભાગ લીધેલો. તેમાં મતદાન થયું. અને ગુજરાતી વિકિસ્રોત માટેનો લોગો પંસંદ કરવામાં આવ્યો. ત્યાર બાદ પરમ દિવસે વિકિમીડિયા દ્વારા ગુજરાતી વિકિસ્રોતનું ડોમેઇન – http://gu.wikisource.org બનાવામાં આવ્યુ.

વિકિસ્રોત શી રીતે ઉપયોગી થશે ?
ગુજરાતી વિકિસ્રોત ગુજરાતી સાહિત્ય માટેનું શ્રેષ્ઠ ગ્રંથાયલ સમાન બની રહેશે. અહીં કોઇ પણ વ્યક્તિ પોતાનું યોગદાન આપી શકશે. ગુજરાતી ભાષાની શ્રેષ્ઠ રચનાઓ અહીં સમાવી શકાય. જે લેખક/કવિ/સર્જકની કૃતિઓ કોપીરાઇટ હેઠળથી મુક્ત થઇ ગઇ હોય, તેને આપણે ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર મુકી શકીએે. ભારત સરકારના કોપીરાઇટ એક્ટ મુજબ સર્જકના મૃત્યુના ૬૦ વર્ષ બાદ, તેનું સર્જન કોપીરાઇટથી મુક્ત થાય છે. આથી આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતા, ગાંધીજી, ઝવેરચંદ મેઘાણી, કવિ કલાપી વગેરે જેવા સર્જકોનું સાહિત્ય સર્જન વિકિસ્રોત પર મુકી શકાય તેમ છે. હાલ વિકિસ્રોત પર બે થી ત્રણ પુસ્તકો જ મુકી શકાયા છે. શરૂઆત ગાંધીજીના એક નાના પુસ્તક – “રચનાત્મક કાર્યક્રમ” થી કરવમાં આવી. જેમાં અમે (શુશાંતભાઇ, હું, ઘવલભાઇ, અશોકભાઇ, વ્યોમભાઇ, તથા જયશ્રીબેન) બધાએ એક એક પ્રકરણ ટાઇપ કરી, તેને ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર મુક્યુ. આ રીતે અત્યાર સુધીમાં વિકિસ્રોત પર બે થી ત્રણ પુસ્તકો (પુરેપુરા) મોજુદ છે.

વિકિસ્રોતમાં આપનું યોગદાન:
ગુજરાતી વિકિસ્રોતમાં કોઇ પણ વ્યક્તિ પોતાનું યોગદાન આપી શકે છે. ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર ઉપર જણાવ્યા મુજબ જે સર્જકની કૃતિ કોપીરાઇટથી મુક્ત થઇ ગઇ હોય, તેને જ મુકવા વિનંતી. જેથી કરીને ભવિષ્યમાં કોઇ પણ પ્રકારના પ્રશ્નો ઉપસ્થિત ન થાય. વિકિસ્રોત પર વિકિપીડિયાની જેમ નારાયમ લેખન પદ્ધતિ ઉપલબ્ધ છે. જેના વડે આપ સરળતાથી ગુજરાતી ટાઇપ કરી શકો છો. માત્ર CTR + M પ્રેસ કરવાથી, નારાયમ લેખન પદ્ધતિ સક્રિય થઇ જશે. ત્યારબાદ તમે જે રીતે અંગ્રેજીમાં ટાઇપ કરો છો, એ જ રીતે ગુજરાતીમાં ટાઇપ કરી શકશો. (ગુજરાતી લિપ્યાંતરણ). આ ઉપરાંત અહીં ઇનસ્ક્રિપ્ટ કિ-બોર્ડ લેઆઉટ પણ ઉપલબ્ધ છે.

ઇન્ટરનેટ પર સર્ચ કરતાં એવું પણ જાણવા મળેલું કે મરાઠી વિકિસોર્સમાં સંદર્ભ સાહિત્ય મુકાવમાં મહારાષ્ટ સરકાર મદદ કરશે. એજ રીતે આપણી સરકાર, સંસ્થાઓ જેમ કે ગુજરાતી સાહિત્ય પરીષદ જે પહેલે થી ગુજરાતી વિકિપીડિય પર સક્રિય  છે, તે પણ વિકિસ્રોતમાં પોતાનું યોગદાન આપી શકે. ગુજરાતી સાહિત્યને લગતી આપણે ત્યાં ઘણી બધી વેબસાઇટો છે. જો આ વેબસાઇટો પર કોપીરાઇટ મુક્ત સાહિત્ય હોય, તો તેની મંજુરી લઇ,  વિકિસ્રોત પર મુકી શકાય, જેથી ભવિષ્યમાં બધુ એક જગ્યાએથી ઉપલબ્ધ બની શકે…