Archive for the ‘Internet’ Category

લોહિત ગુજરાતી યુનિકોડ ફોન્ટ | Lohit Gujarati Unicode Font

આજે થોડુ મારા ફિલ્ડ, ગમતા વિષયની થોડી વાતો…

ઇન્ટરનેટની દુનિયામાં જો સૌ પ્રથમ જો કોઇ મુશ્કેલી હોય, તો તે ફોન્ટની હતી. જોકે મારે હવે ફોન્ટ શું છે એ કહેવાની જરૂર નથી લાગતી. કારણ કે અત્યારે તમે જ્યારે આ બ્લોગ વાંચી રહ્યા છુઓ, ત્યારે એટલું તો ચોક્કસ કહી શકુ કે ઇન્ટરનેટમાં તમે માહેર છો, ફોન્ટ વિષે જાણો છો…

ફોન્ટ ઇસ્યુ એટલા માટે હતો કે પહેલા નોન-યુનિકોડ ફોન્ટ્સ વપરાતા. જે વાપરવા બહુ સહેલા હતા. પરંતુ ઇન્ટરનેટનો વ્યાપ વધતાં આવા ફોન્ટ બિનજરૂરી સાબીત થયા. કારણ કે તે ફોન્ટ આમ જૂઓ તો બધાને રમાડતા હોય તેમ જ લાગે !! જેમ કે ફોન્ટ LMG Arun અહીં તમે ‘A’ લખો ત્યારે તમને ‘બ’ દેખાય. હું મારા શબ્દને બેવડાવું છું…’દેખાય’ નહીં કે ‘લખાય’… એ માત્ર દેખવા પુરતો જ ગુજરાતીનો ‘બ’ છે, વાસ્તવમાં તો ‘A’ જ છે. આથી જ્યારે તે પોતાનું સ્થાન બીજે ક્યાંય છોડે અથવા તો બીજે ક્યાંય લઇ જવામાં આવે ત્યારે પોતે પોતાના મુળ સ્વરૂપમાં જ આવી જશે…! મને ખ્યાલ છે જ્યારે મેં મારો શરૂઆતનો બ્લોગ લખ્યો ત્યારે આજ મેથડથી લખેલો. અને મારા PCમાં તો બરાબર જ દેખાય કારણ કે તે LMG ફોન્ટ મારા કમ્પ્યુટરમાં તો ઇન્ટોલ હતા જ. પરંતુ મારા એમ મિત્રએ મને કહ્યું કે કઇ ભાષામાં તે લખ્યું છે? ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો કે આતો મારા એકના જ કમ્પ્યુટરમાં બરાબર દેખાય છે. ત્યારે નક્કી કર્યું કે હવે આનો વિકલ્પ કઇ હોવો જ જોઇએ. અને ત્યારે હું પરિચયમાં આવ્યો યુનિકોડ શબ્દ થી. ત્યાર પછી તો મેં યુનિકોડમાં જ ટાઇપ કરતો અને બ્લોગિંગની શરૂઆત થઇ.

ત્યારબાદ યુનિકોડ ફોન્ટમાં પણ ગુજરાતી ભાષામાં ઘણા બધા ફોન્ટ્સ જોયા. ઘણાયે તો હજૂ સુધી ડીફોલ્ટ ફોન્ટ Shruti સિવાય બીજા કોઇ ફોન્ટ જોયા પણ નહીં હોય. બીજા ફોન્ટમાં સીધુ નામ આવે Arial Unicode MS. આ ફોન્ટ મને ગમ્યાં. પણ જ્યારે એનો ઉપયોગ કરવા લાગ્યો ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો કે તે તો ‘દ્વારકા’ શબ્દને ‘દ ્ વારકા’ જેમ બતાવે છે. આ તો ન પોસાય. પછી બીજા ફોન્ટની સર્ચમાં હતો. બીજા ઘણા બધા મળ્યા. લેઆઉટ્સ પણ સરસ. પણ મુશ્કેલી એક જ હતી. આ બધા ફોન્ટ્સ Open Type – Open Source નહોતા. બધા કોઇની માલિકીના હતા. મારે એક એવા ફોન્ટ્સની જરૂરીયાત હતી કે જે કોઇ પણ પ્રકારની કોઇરાઇટ વિના હોય અને ઓપન સોર્સ હોય. જેથી કરીને હું પણ તેમાં ભાગ લઇ શકું. આમ કરતાં કરતાં એક ફોન્ટ ધ્યાનમાં આવ્યા – “Lohit Gujarati”. હા, લોહિત ગુજરાતી. આ ફોન્ટ મુળ તો Fedore માં વપરાય છે. આમ છતાં Open Source હોવાના કારણે તે TTF, OTF, WebFont તરીકે ઉપલબ્ધની લીધે બહુ પ્રચલિત થઇ રહ્યા છે. મેં આ ફોન્ટનો યુઝ કરવાનું નક્કી કર્યું. શરૂઆત કચેરીના કાગળોથી કરી. નક્કી કર્યું કે હવેથી મારી શાખાના દરેક કાગળો માત્ર લોહિત ગુજરાતી ફોન્ટમાંથી જ લખાશે. અને થયું પણ ખરુ. ધીરે ધીરે આ ફોન્ટ બીજા બધાને પણ પસંદ આવવા લાગ્યા, અને હવે મારી કચેરીના દરેક કાગળ Lohit Guajratiમાં જ લખાય છે. પહેલાં તો મેં એવું નક્કી કરાવ્યું કે Font કરતાં Unicode મહત્વનું છે. કારણ કે જો આપણો ડેટા યુનિકોડમાં હશે તો, તે ભવિષ્યમાં બહુ જ ઉપયોગી થશે. આ ફોન્ટ વાપરતાં એક ખામી જણાયઇ. મેં જોયું કે Lohit Gujaratiમાં ‘ધ’ અને ‘ઘ’ બન્ને સરખા જ દેખાય છે. જો કે જે લોકો પહેલેથી LMG વિગેરે વાપરતાં એને કશો ફેર ન પડતો કેમકે એ લોકોને ધ-ઘ, પ-૫ (પાંચ), ર-૨ (બે) બધુ સરખુ જ લાગતું. પરંતુ મને એ ગમ્યું નહીં. અને એમ થયું હું ફોન્ટ વાપરુ છુ, તો અને ઓપન સોર્સ છે, પોતે કમે મોડીફાઇ ન કરી શકું. ઇન્ટરનેટ પર સર્ફીંગ કર્યું. અને FontForgeની મદદથી ધ, અને ઘ ને અલગ કર્યા. બન્નેનો લે-આઉટ બદલાવ્યો. અને ત્યારબાદ મારી કચેરીના બધા કમ્પ્યુટરમાં એ ફોન્ટ અપડેટ કરી દીધા. પણ આ તો મારા પુરતો જ સુધારો હતો. એમ થયું કે બીજા બધા Lohit Gujarati વાપરતાં હશે તેનુ શું? મેં Lohit Gujarati ફોન્ટના ડેવલપર પ્રવિણભાઇ સાતપુતેનો સંપર્ક કર્યો અને BugZillaમાં આ અંગેની Bug દાખલ કરી. થોડાક દિવસો પછી મને ઇ-મેઇલ આવ્યો, જેમાં પ્રવિણભાઇ કહ્યું કે આ બગ સોલ્વ કરવમાં આવી છે. ત્યારબાદ મેં ઘણી વખત બીજી કેટલીક બગ નોંધાવી અને સોલ્વ થઇ.

હવે મુદ્દાની વાત. આ બ્લોગ લખવાનું મુળ કારણ… Lohit Gujarati ફોન્ટ હું એક જ વાપરું છું તેવું નથી. Fedore systemમાં તો તે આવે જ છે. હવેના Android ફોનમાં પણ default ગુજરાતી ફોન્ટ તરીકે Lohit Gujarati પ્રી-ઇન્ટોલ્ડ આવે છે. અને મને વધારે ખુશ ત્યારે થઇ, જ્યારે મહેસૂલ વિભાગમાંથી કેટલાક પત્રો, પરિપત્રોમાં Lohit Gujarati ફોન્ટમાં આવ્યા. આ વાત મને બહુ ગમી. કારણ કે લોહિત ગુજરાતી ફોન્ટનો વ્યાપ ધીરે ધીરે વધી રહ્યો છે. આ કોઇ માર્કેટીંગ નથી. પરંતુ જ્યારે આ બાબત મેં ફોન્ટના ડેવલપર પ્રવિણભાઇને કહી ત્યારે તે બહું રાજી થયા. અને કેમ ન થાય, પોતે ડેવલપ કરેલા ફોન્ટ ગુજરાત સરકારની કચેરીઓ, મહત્વનું ખાતું – મહેસૂલ વિભાગમાં જ્યારે વપરાતાં હોય તે તેના માટે ગર્વની વાત છે. મને પણ, કારણ કે હું આ લોહિત ગુજરાતી ફોન્ટમાં મહત્વના ફેરફાર લાવ્યો છું.

Project Lohit Gujarati:

વિકિસ્રોત: પ્રથમ વર્ષગાંઠ

બે દિવસ પહેલા તા.31/03/2013ના રોજ અહીં રૂપાયતન ખાતે અમે બધા વિકિપીડીયન્સ ભેગા થઇ, વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી. કેટલાક મહિના પહેલા ઇમેલ આવ્યો કે આપણા વિકિસ્રોતને આગામી 27મી માર્ચે એક વર્ષ પૂર્ણ થાય છે, અને તેના સંદર્ભે આપણે સૌએ તેનો એક કાર્યક્રમ રાખવો જોઇએ. મને એ દિવસો યાદ આવી ગયો, કે જ્યારે અમે લોકો ગુજરાતી વિકિસ્રોત માટે નવા ડોમેઇનની અરજી કરેલ તથા 27મી માર્ચે તે ડોમેઇન એક્ટીવ કરવામાં આવેલ. ત્યારબાદ ધીરે ધીરે વિકિસ્રોત પર બધા કામ કરવા લાગ્યા. શરૂઆત ગાંધીજીના પુસ્તક “રચનાત્મક કાર્યક્રમ”થી કરી. આ પુસ્તકના સ્કેન કરેલા પાનાઓ બધા સક્રીય સભ્યોને ઇમેઇલ પર મોકલવામાં આવ્યા અને બધાએ પોતપોતાના ભાગમાં આવેલ પાનાઓને યુનિકોડ ફોન્ટમાં ટાઇપ કરી, તેને વિકિસ્રોતમાં અપલોડ કર્યાં. એ રીતે ધીરે ધીરે બીજા ઘણા બધા પુસ્તકો પર કાર્ય કર્યું, અને આખા પુસ્તકો વિકિસ્રોત પર ચડાવવામાં આવ્યા. હાલ ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર 2407 જેટલી કૃતિઓ અપલોડ થઇ ચુકી છે.

તા.31/03/2013ના રોજ બધા સવારના નવ વાગ્યાની આસપાસ આવવા લાગ્યા હતા. સવારના વહેલા ઉઠી, અને હું કાર્યક્રમની તૈયારી કરવા લાગ્યો, આખરે આખા કાર્યક્રમનો યજમાન તો હું જ હતો ને ! સભાખંડમાં બધુ ગોઠવ્યું તથા પ્રોજેક્ટર ચેક કરી લીધું. થોડીવાર થઇ ત્યાં વ્યોમભાઇ આવી ગયા. ત્યારબાદ અશોકભાઇ પણ આવ્યા. ધીરે ધીરે બધા આવવા લાગ્યા. ધવલભાઇ તથા શુશાંતભાઇ આવ્યા બાદ અમે ધવલભાઇનું લેપટોપ પ્રોજેક્ટર સાથે કનેક્ટ કર્યું. પછી મોબાઇલને લેપટોપ સાથે રીમોટ્લી કનેક્ટ કરવા અમે લોકો ઘણા મથ્યા પણ, તેમાં સફળતા મળી નહીં. ટેક્નોલોજીનો પુરેપુરો ઉપયોગ થાય, અને સ્લાઇડ બદલવા માટે કોઇએ લેપટોપ પાસે બેસવું ન પડે, એટલે મારો એવો આગ્રહ હતો કે આપણે લેપટોપને મોબાઇલ સાથે કનેક્ટ કરી લઇએ. પરંતુ તેમાં નિષ્ફળ જતાં, વ્યોમભાઇને લેપટોપનું સંચાલન કરવા બેસવું પડ્યું. બધાને બસેડ્યા, અને કાર્યક્રમની શરૂઆત કરી. રાવલસાહેબે (વાયરલેસ પી.આઇ. તથા પ્રમુખ, જાયન્ટ્સ ગૃપ) આગલી સાંજે પ્રાથર્ના તેઓ પોતે બોલશે તેમ જણાવેલ, એટલે મેં તેમના માટે હાર્મોનિયમ (પેટી) તૈયાર જ રાખી હતી. તેઓએ પ્રાર્થના ગાઇ સંભળાવી. તેઓ ગાવા (સાહિત્ય)ના શોખીન છે. બધાને ભક્તિમય કરી દીધા. અમે સંચાલન વ્યોમભાઇને સોંપેલ. વ્યોમભાઇએ કાર્યક્રમ આગળ ધપાવતા, બધાનું સ્વાગત કર્યું. ત્યારબાદ વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠ હોય, તેની કેક કાપી અને બધાને ખવડાવી. ત્યારબાદ રાવલસાહેબે તેમનું પ્રવચન આપ્યું. અને તેના પછી રૂપાયતનના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી, હેમંતભાઇએ પ્રવચન આપ્યું. તેઓએ અમારા આ કાર્યક્રમને આવકારતા કહ્યું કે રૂપાયતન આવા (સાહિત્યના) કાર્યક્રમને હંમેશા આવકારે છે, અને તેમાં રૂપાયતનનો તન, મન, અને ધનથી સહયોગ રહેશે. તેમણે અમારા જેવા યુવાનોને આવી નવી પ્રવૃતિ કરવા પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેઓએ કહ્યું કે અમે તો પાનખર છીએ, પરંતુ આ નવી પેઢી વસંત છે. તે સાહિત્ય માટે કામ કરે છે, અને ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સાહિત્યની સેવા કરે છે, એ જાણી ખુબ જ આનંદ થાય છે.

This slideshow requires JavaScript.

ત્યારબાદ ધવલભાઇએ તેમનું વિકિસ્રોતના ઇતિહાસ અંગેનું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યુ. જેમાં વિકિસ્રોત જ્યારે અંગ્રેજી વિકિસોર્સમાં હતું, ત્યારથી લઇને તેનું ગુજરાતી ડોમેઇન અસ્તિત્વામાં આવ્યું ત્યારસુધીનો ચિતાર આપતું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યું. ત્યારબાદ શુશાંતભાઇએ વિકિસ્રોત શું છે? તેને કઇ રીતે વાપરવું, તથા સક્રિય સભ્યોનો પરિચય આપતું પ્રેઝેન્ટેશન આપ્યું. ત્યારબાદ લંડન સ્થિત ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીના એક સભ્યનો વિકિસ્રોતની પ્રથમ વર્ષગાંઠ નિમિત્તેનો સંદેશ વિડિયો બતાવવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ વિકિસ્રોતના સભ્યોને સર્ટીફીકેટ તથા ટી-શર્ટનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું.

એક નવીન વાત: તે દિવસે અમારા બધાથી અલગ પડે તેવા વિકિસ્રોતના એક સભ્ય; જેને તમે જોતા જ અચરજ થાય કે આ વિકિ સભ્ય હોઇ શક? સફેદ દાઢી, માથે ટોપી, તથા ભગવો વેશ… પહેલી નજરે તો એમ જ લાગ્યું કે આ તો કોઇ સાધુ મહાત્મા ભુલથી અહીં ચડી આવ્યા હશે. પરુંત પુછતાછ કરતાં ખ્યાલ આવે છે કે સાધુ – સ્વામી રાજેશ્વરગીરી છે. જેઓ વિકિના સભ્ય પણ છે. તેઓ વિકિસ્રોતને વાંચે છે, તેનો ઉપયોગ કરે છે, તથા ક્યારેક તેમનું યોગદાન પણ આપે છે. બપોરે જમતી વખતે મેં એ સ્વામીનું ઇન્ટરવ્યૂ લીધુ… તેઓ મોટી પાનેલી ગામે ખોડીયાર આશ્રમમાં રહે છે. તેઓ પોતે મોબાઇલ દ્વારા ઇન્ટરનેટ વાપરે છે. અને મોબાઇલથી જ ફેસબુક, ટ્વીટ્ટર, ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, તથા વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત જેવી વેબસાઇટ સર્ફ કરે છે. મેં તેઓને લેપટોપ લેવા સુચન કર્યું, ત્યારે તેઓએ જવાબ આપ્યો કે અત્યારે મારી પાસે મોબાઇલ છે તે પણ કેટલાકને પસંદ નથી. તેઓ એમ કહે છે કે તમારે (બાવાને) વળી મોબાઇલની શી જરૂર? પણ એક વાત ખરી, કે તેનું યોગદાન નોંધનીય છે.

કાર્યક્રમ પુરો કરી, જમ્યા બાદ બધા થોડીવાર ગુલમહોર નીચે બેઠા બેઠા ડાયરાની જમાવટ કરી. ત્યારબાદ અમે બધા ભવનાથમાં ગયા અને ઠંડુ પી બધા રવાના થયા.

*તાજા કલમ: હમણાં જ થોડીવાર પહેલા હું સિંહો જોઇને આવ્યો છું. એક નહીં, બે નહીં, પુરા 5 સિંહોને શિકાર કરતાં જોયાનો આનંદ હજૂ વિસરાતો નથી. એમ જ થતું હતું કે હજૂ જોતા જ રહીએ.

ઇ-ધરા: એક સફળ પહેલ

બીજા અન્ય રાજ્યોની સરખામણીમાં ગુજરાત ઇ-ગવર્ન્સમાં ક્યાંય આગળ પડતુ છે એમ કહીએ તો એમાં કોઇપણ અતિશિયોક્તિ નથી. પરમદિવસે ઇ-ધરાની તાલીમ માટે DISRA, ગાંધીનગર ખાતે જવાનું થયું. આ તાલીમ દરમિયાન ઘણુ બધુ નવું શિખવાનું મળ્યું, અને NICનાં બે ઓફિસરોને સાંભળવાનો મોકો મળ્યો. આ બન્ને એટલે અમિતભાઇ શાહ તથા નિલેશભાઇ જેઠવા. નિલેશભાઇનું નામ તો સાંભળેલું પણ રૂબરૂ મુલાકાત પણ થઇ. મને પહેલેથી જ NICમાં રસ છે. જોબમાં જોડાયા પછી NIC  નો વિશેષ પરીચય થયો, અને રસ વધ્યો. તો આજે મારે ઇ-ધરા વિષે થોડું લખવું છે.  હું ઇ-ધરાને જેટલે અંશે સમજી શક્યો છું, તે કહેવા પ્રયત્ન કરૂ છુ.

મારા મત મુજબ ગુજરાતની ઘણી બધી સફળ પહેલોમાંની એક સૌથી સફળ પહેલ એટલે “ઇ-ધરા”. ઇ-ધરા પ્રોજેક્ટનો પાયો સને 1888-89 દરમિયાન નખાયો. ત્યારબાદ 1997થી આ પ્રોજેક્ટને National Informatics Center (NIC)નો સહયોગ પ્રાપ્ત થયો. NIC દ્વારા શરૂઆતમાં પાયલોટ તરીકે એક તાલુકામાં કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી, અને તલાટી (પંચાયત મત્રી) દફતરે રખાતા રેકર્ડને કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ કરવાની શરૂઆત થઇ. ત્યારબાદ તમામ જીલ્લા કલેક્ટર કચેરીએ એજન્સી મારફત બધા ગામ નમુના નં. 7, 8-અ તથા 12 (ત્યારે બન્ને 7/12)ની ડેટા એન્ટ્રી કરવામાં આવી. અને આ પ્રોજક્ટને મુખ્યમંત્રીશ્રીનો આવકાર મળતા, 26 જાન્યુઆરી, 2004થી કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ રેકર્ડને અમલમાં મુકાયું. ત્યારબાદ 2004-05-06 માં અધિકારીઓ/કર્મચારીઓને ઇ-ધરાની તાલીમ આપાઇ. ત્યારબાદ તાલીમ કાર્યક્રમ બંધ થઇ ગયો, પરંતુ ફરીથી એક વખત નવા જુસ્સા સાથે બધાના પ્રયત્નોથી એપ્રિલ, 2012માં પંડીત દીનદયાળ મોજણી અને વહીવટી સંસ્થા (DISRA), ગાંધીનગર ખાતે તાલીમ કાર્યક્રમનો ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યો. ત્યારે ફરીથી બધા જીલ્લાઓના કર્મચારીઓને ઇ-ધરાની તાલીમ આપાઇ. અને હવે તો તાલીમ કાર્યક્રમો ચાલુ જ છે. જેનાથી કર્મચારીઓને વિશેષ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.

હું તો ઇ-ધરા એપ્લીકેશ તથા તેના વિવિધ સોફ્ટવેરો જોઇ (ઉપયોગ કરીને) ઉંડા વિચોરોમાં પડી જાંઉ છું, કારણ કે આની પાછળ કેટલું બધુ કોડીંગ તથા લોજીક છે. આટલો બધો ડેટા એકી સાથે સાચવી રાખતું આપણું State Data Center (SDC) પણ કેટલું પાવરફુલ છે, જેની પર દરરોજ અસંખ્યા સાયબર એટેક થાય છે, જેને SDC/Central Serverની પાવરફુલ ફાયરવૉલને પાર રોકી દે છે. શરૂઆતના તબ્બકામાં ઇ-ધરાનો સંપૂર્ણ ડેટા જેતે લોકલ સર્વર પર રખાતો, જેને બદલે હવે માઇગ્રેશન કરી, સ્ટેટ ડેટા સર્વર તથા સેન્ટ્રલ સર્વર, ગાંધીનગર ખાતે ખસેડાયેલ છે. આ તમામ ડેટા ગુજરાતી ભાષામાં હોય, યુનિકોડમાં કન્વર્ટ કરી દેવાયેલ છે.

 

રેવન્યુ તલાટી @ ઇ-ધરા

હાલ ઇ-ધરામાં નવનિયુક્ત મહેસૂલી તલાટીઓને નિમણુંક આપાઇ છે. જેને ઇ-ધરાની તાલીમ પણ આપાઇ રહી છે. જુના એજન્સીના ઓપરેટરોની પ્રથા રદ્દ કરી, નવનિયુક્ત રેવન્યુ તલાટીઓને આ કામગીરી સોંપવામાં આવી છે. અત્યારે મોટાભાગના તાલુકાઓમાં ઇ-ધરાની કામગીરી રેવન્યુ તલાટીઓ સંભાળી રહ્યા છે. અને બહુ જ સફળતા પુર્વક કામગીરી થઇ રહી છે. આ ઉપરાતં સબ ઇ-ધરાનો પાયલોટ પણ કદાચ શરૂ છે, જે પણ કંઇક નવી સફળતા લઇને આવશે. સરકારે પણ જોયું છે, અનુભવ્યું છે, અને સારો એવો પ્રતિભાવ પણ મળ્યો છે. સરકારને મહેસૂલી (રેવન્યુ) તલાટી પાસેથી ઘણી બધી આશા છે. અને એ સાકાર થશે જ. કેટલાક તાલુકામાં રેવન્યુ તલાટીઓને 135 ડીની નોટીસની કામગીરી આપવામાં આવેલ છે, તો કેટલાક તાલુકામાં અન્ય કામગીરી સોંપવામાં આવેલ છે. ભલે અત્યારે થોડું ગુચવાયેલ જણાતું હોય, પરંતુ ભવિષ્ય ઉજળું હોઇ શકે…

 

ભવિષ્ય @ ઇ-જમીન

હવે એ સમય દુર નથી, કે આપણે ઘરભેઠા કોઇ પણ કચેરીને લગત અરજી કરી શકીશું, અને એનો તાત્કીક પ્રત્યુત્તર મળી રહે. ઇ-ધરાને સબ રજીસ્ટરની કચેરી સાથે લીન્કઅપ આપી દેવાયી છે, જેથી અરજદારને ઇ-ધરા ખાતે આવવું પડુતં નથી, અને ત્યાંથી તેના ફોટો-ફિંગર પ્રિન્ટ વેરીફાઇ થઇ જાય. અરજદાર પોતે પોતાની અરજીની સ્થિતી ઓનલાઇન ઇન્ટરનેટ પરથી જાણી શકશે. હું તો ત્યાં સુધી વિચારૂ છું કે એ સમય  પણ દુર નથી કે અરજદાર પોતે એક SMS કરે, અને એક જ મિનિટમાં અરજદારના મોબાઇલમાં ગામ નમુના નં.7, 8-અ, અથવા 12 કે 6ની અદ્યતન માહિતી મળી રહે. અને એ કાંઇ અઘરૂ પણ નથી, NIC આના માટે સંપૂર્ણ પણે સક્ષમ છે. SMS સર્વિસીસ તો શરૂ કરી જ દીધી જ છે, અરજદાર જેવી અરજી આપે, કે તુરત જ તેને મોબાઇલમાં SMS મળે છે: AAPANI ARJI SWIKARAI GAI CHHE… અને જ્યારે તેની નોંધ પ્રમાણિત થાય, અને S-Form બની ગયા બાદ, જ્યારે અસર અપાય ત્યારે ફરીથી એક SMS મળે છે.

અરજદાર કોઇપણ કચેરીની અરજી માત્ર તેના ATVT  કેન્દ્ર ખાતે આપી દે. ઇ-ધરા પ્રોજેક્ટને આજ સુધી ઘણા બધા એવોર્ડ્સ પણ મળી ચુક્યા છે. થોડા સયમ પહેલાં દિલ્હી ખાતે મળેલી એક કોન્ફરન્સમાં જણાવવામાં આવ્યું કે ગુજરાત લેન્ડ રેકર્ડ કમ્પ્યુટરાઇઝેશન તથા રીસર્વેની કામગીરીમાં બીજા અન્ય રાજ્યો કરતાં ઘણુ બધુ આગળ પડતું છે. આજે ભારતના બીજા સમૃદ્ધ રાજ્યો જેવા કે કર્ણાટક, હરિયાણા જેવા રાજ્યો આપણી LRC સીસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવામાં માટે આવે છે.  અને હજુ તો ઘણુ બધુ કમ્પ્યુરાઇઝેશન થવાનું છે, ઘણી બધી સફળતા હાંસલ કરવાની બાકી છે…