મારી કર્મભુમી – ભાણવડ


ભાણવડ…,

બે મહિના પછી મારે ભાણવડમાં બે વર્ષ પૂર્ણ થશે. ત્યારથી લઇને આજ સુધી ભાણવડ વિષે મારા આ બ્લોગ પર ઉલ્લેખ કરવાનું વિચારી રહ્યો હતો, પરંતુ યોગ્ય સમય જ નહોતો મળતો. હું ભાણવડમાં તા.05/03/2011ના રોજ હાજર થયો હતો. આમ તો ભાણવડમાં મારા માટે સાવ અજાણ્યું શહેર હતું. આ પહેલાં ક્યારેય ભાણવડ જોયું નહોતું. માત્ર નામ સાંભળ્યું હતું. અહીં ફરવા લાયક ઘણા બધા સ્થળો તથા જગ્યાઓ છે, પરંતુ એમાંની ઘણી બધી જગ્યાએ હજુ સુધી જઇ શકાયું નથી. સમયના અભાવને કારણે ક્યાંય નીકળી શકાતું નથી. રવિવારે રજા હોય, પરંતુ રવિવારે ઘરે આવી જાંઉ છું, એટલે ભાણવડમાં રવિવાર બહુ ઓછા જોયા છે.

This slideshow requires JavaScript.

ભાણવડમાં પુરાતત્વની દ્રષ્ટીએ ઘણા બધા સ્થળો જોવા લાયક છે. પ્રાચીન સ્થળોમાં ઘુમલી તથા મોડપરનો કિલ્લો જોવા લાયક છે. આ ઉપરાંત અહીં શહેરમાં જ આવેલ પ્રખ્યાત વીર માંગળાવાળાની જગ્યા – ભુતવડ, ઇન્દ્રશ્વર મહાદેવનું મંદિર કે જે ત્રીવેણી તરીકે પણ ઓળખાય છે. તથા શહેરથી થોડે દુર આવેલ ગાયત્રી આશ્રમ. હમણાં બે ત્રણ અઠવાડીયા પહેલાં હું ઘુમલી તથા મોડપરના કિલ્લો જોવા ગયો હતો. ઘુમલી સવારના વહેલાં ગયા હતા, તથા મોડપરના કિલ્લે સાંજના સમયે.

ઘુમલીની વાત કરીએ તો પ્રાચીનતમ શહેર તથા રાજધાની. ભાણવડથી થોડે દુર આવેલ ઘુમલી ગામ એક વખતના સમયમાં ગુજરાતની રાજધાની રહી ચુકેલ. આશરે ૭મી સદીમાં ઘુમલી શહેર બાંધવામાં આવ્યું હતું. જેઠવા વંશમાં શ્રીનગર (પોરંબદર)થી ખસેડી અહીં ઘુમલીને જેઠવા રાજની રાજધાની બનાવવામાં આવી હતી. ભાણ જેઠવા હાર્યા ત્યાં સુધી ઘુમલી (આશરે ૧૩૧૩સુધી) રાજધાની તરીકે રહેલ, અને ત્યારબાદ તેને રાણપુર ખાતે ખસેડવામાં આવી. ઘુમલી ખાતે માતા આશાપુરાનું મંદીર આવેલ છે. આ મંદીર પણ પ્રાચની છે.

ઘુમલીમાં આવેલ નવલખો મહેલ ૧૧મી સદીમાં જેઠવા રાજવીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ. અહીં આવેલ સૂર્ય મંદીર ગુજરાતનું પ્રાચીનત્તમ સૂર્ય મંદીર મનાય છે. નવલખો એ સમયે નવ લાખના ખર્ચે બંધાયો હોવાનું મનાય છે, કદાચ આથી જ તેનું નામ નવલખો (નવ લાખ) રાખવામાં આવ્યું.

આ ઉપરાંત અહીં મોડપર ગામે એક પ્રાચની કિલ્લો આવેલો છે. ઉપરકોટનો કિલ્લો તો બહુ જ વિશાળ છે, પરંતુ આ કિલ્લો પણ કાંઇ કમ નથી. ભલે વિસ્તારની દ્રષ્ટીએ બહુ નાનો હોય, પરંતુ મોડપરના કિલ્લામાં રાખવામાં આવેલ સુવિધાઓ તથા તેની ગોઠવણી જોવા લાયક છે. મોડપરના કિલ્લામાં પ્રવેશતાની સાથે જ તમારી આંખો સામે તેનો વિશાળ દરવાજો નજરે ચડે. તેનું લાકડાનું વિશાળ બારણું. કેટલું મજબુત. મારે ફોટો પાડવો હતો, એટલે દરવોજ બંધ કરવો હતો, અમે ત્રણ જણ (હું, વાઘેલાભાઇ તથા દિવ્યેશભાઇ) થઇને માંડમાંડ દરવાજો બંધ કર્યો. મને તો ડર લાગતો હતો કે ક્યાંક દરવાજો બંધ તો થઇ જશે, પણ પાછો ખુલશે નહીં તો ? અંદર નાનુ મેદાન છે. જ્યાં ફિલ્મોમાં બતાવવામાં આવે છે તે રીતે કુસ્તી જેવા કાર્યક્રમો રખાતા હતા, એવું લાગે. અંદર કોઠાર, પાણીનો હોજ, જેલ, તબેલો, અરે હાથીને બાંધવાના થાંભલા પણ જોયા. રાણીના અલગ ઓરડા, રસોડું વિગેરે વિગેરે… એક જગ્યા તો એવી હતી કેં જ્યાં તમે ઉભા રહો, તમને એમ જ લાગે કે જાણે ACની હવા પણ ઓછી પડે. અહીં સોનાના ચરૂઓની માન્યતા પણ છે. અહીં મેં બે થી ત્રણ પોઇન્ટ એવા જોયા કે જ્યાં ઘડો ફીટ થઇ શકે તેવી જગ્યા દીવાલમાં હતી. અને દીવાલ તુટેલી. એનો મતલબ એ કે શું અહીં દીવાલની અંદર આવા ઘડા સંતાડીને રખાતા? ત્યાબાદ અંડરગ્રાઉન્ડ પાણીની નહેર પણ જોઇ. ઉપરાંત એવી સિસ્ટમ રાખેલી છે, કે ચોમાસા દરમિયાન બધુ પાણી એક જગ્યાએ હોજમાં એકઠું થઇ શકે. દીવામાં રાખેલ નાની નાની જગ્યાઓ કે જેમાંથી બંદુક વડે દુશ્મનો પર ફાયરીંગ કરી શકાય. અહીં કિલ્લાની અંદર એક મૂર્તી – પથ્થર છે. જ્યાં કેટલીક જાતીના લોકો દ્વારા દર વર્ષે મીઠું – નમક ચડાવવામાં આવે છે. મને એ વાત જાણીને અત્યંત નવાઇ લાગી. કારણ કે કોઇ શ્રીફળ વધારે, કોઇ વળી બીજી કોઇ પ્રસાદી, પરંતુ અહીં તો નમક…! જેવી જેની શ્રદ્ધા…

આજે તો રૂપાયતન છું, ચાલો ફરીથી મંગળવારે જઇશ…કર્મભુમીમાં…ભાણવડમાં !!!

 

Advertisements

6 responses to this post.

  1. khub saras maahiti…..mane bhanavad etale ek ‘gaamadu’ evo khoto khyaal hato…

    જવાબ આપો

  2. ભાણવડ વિષે વાંચીને ઘણી મજા આવી.હમણા થોડા દિવસ પહેલા લખપત ગયેલ ત્યાના જેવોજ કિલ્લો દેખાય છે.સુંદર વર્ણન વાંચી ને ગામ ની ભાગોળ,ગામ નો મોટો દરવાજો,તેની મોટી મોટી સાંકળ કાચા રસ્તા અને હા ખાસ તો ગામની માટી ની સુગંધ નો અનુભવ થયો.
    આભાર
    ધુરી

    જવાબ આપો

  3. Posted by ભાવેશ ભાદરકા on જાન્યુઆરી 13, 2013 at 10:32 પી એમ(pm)

    નિલેશ ભાઈ તમારી આ પોસ્ટ મને ખુબજ ગમી…
    આ બધુ વાંચી ને મને ભાણવડ ની યાદ આવી ગઇ…..
    ખુબ ખુબ આભાર…..

    જવાબ આપો

  4. Very good information and pics are very beautiful.

    જવાબ આપો

આપનો પ્રતિભાવ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: